نظریه مشورتی ۷/۹۹/۱۱۸

چنانچه قاضی در خیابان، وقوع بزه سرقت را به طور دقیق مشاهده کند، آیا امکان رسیدگی با ارجاع پرونده این جرم به وی تحت عنوان: قاضی کشیک، مقام قضایی عهده دار تحقیقات مقدماتی یا دادگاه میسر است و آیا قاضی می تواند به علم خودبر اساس مشاهدات خویش استناد کند؟ و در فرض منفی بودن

، تکلیف وی چیست؟

پاسخ: اولا، برابر بند»پ « ماده 64 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 وقوع جرم مشهود در برابر د یا بازپرس ،ادستان از جهات قانونی شروع به تعقیب است و برابر ماده 89 این قانون، چنانچه بازپرس )یا در غیاب دادستان، دادیار( ناظر وقوع جرمی باشد تحقیقات را شروع می کند و در صورت ارجاع دادستان، تحقیقات را ادامه می دهد. بنابراین، وقوع جرم مشهود در برابر قاضی، رسیدگی وی به این جرم نیست ما.نع ثانیا، تمسک به علم جهت صدور حکم، شرایطی دارد؛ از جمله این که مستند علم باید در پرونده موجود باشد؛ چه این که اگر قاضی خود را بی نیاز از بیان مستندات منشأ علم خود بداند و به علم خود عمل کند خود را در مظان اتهام قرار داده است. ه مچنین طریق تحصیل علم قاضی باید به گونه ای باشد که مستند علم وی قابلیت تناظر داشته باشد؛ زیرا تناظری بودن دادرسی، ملاک مشروعیت احکام دادگاه هاست. افزون بر این در نظام نوین دادرسی که مراجع بالاتر رأی و رسیدگی نخستین را مورد بازبینی قرار می دهند، مستندات علم قاضی باید به نحوی در پرونده منعکس باشد که ایشان بتوانند آن مستندات را مورد ارزیابی قرار دهند که آیا به طور متعارف موجب ایجاد علم می شو د یا خیر. بنابراین در فرض سؤال، قاضی نمی تواند به صرف دی ده یا شنیده های خود مبادرت به صدور حکم کند و آن ه ا را مبنای حکم ق رار دهد.