نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۷۲۱

همانگونه که مستحضرید در راستای اجرای وظایف قانونی برای مقابله با ساخت و سازهای غیر مجاز؛ قانونگذا ر به موجب قوانینی از جمله ماده 10 کانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی و تبصره یک ذیل آن، ماده 3 قانون تعاریف محدوده و حر یم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 1383 ، ماده 10 آیین نامه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها مصوب 1391/2/10 هیأت وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی، دهیاری ها، ادارات جهاد کشاورزی، نیروی انتظامی یا بخشداری ها را با آوردن واژه های » توقف عملیات « یا » جلوگیری از ادامه عملیات « یا » کنترل و نظارت بر ساخت و سازها « یا » نظارت بر ساخت و سازها « به مقابله با ساخت و ساز غیر مجاز ملزم نموده است، اما هنگامی که مأموران نهادهای یادشده برای متوقف کردن عملیات یا جلوگیری یا کنتر ل و نظارت بر ساخت و ساز غیر مجاز به ملکی مراجعه کرده و اخطار توقف عملیات ساختمانی غیر مجاز را به مرتکب ابلاغ می کنند، پس از خروج مأموران از محل، فرد خاطی عملیات ساخت و ساز را ادامه می دهد؛ به همین سبب گاهی انجام این وظیفه قانونی توسط مأموران نهادهای مذکور با جمع آوری ابزارآلات و مصالح ساختمانی ملازمه دارد؛ به نحوی که اجرای این وظایف به طریق دیگر مقدور نیست؛ در این خصوص خواهشمند است به پرسش های زیر پاسخ دهید : 1 - واژه های توقف عملیات یا » جلوگیری از ادامه عملیات « ، » کنترل و نظارت بر ساخت و سازها « و یا » نظارت بر ساخت و سازها « که در مواد قانونی یادشده آمده است، شامل چه اقداماتی می شود؟ 2 - آیا نهادهای مندرج در مواد قانونی صدرالذکر می توانند در راستای توقف و جلوگیری از عملیات ساختمانی و یا کنترل و نظارت بر ساخت و سازهای غیر مجاز وسایل ابزار و تجهیزات ساخت و ساز غیر مجاز از قبیل بشکه، میکسر بتون و یا بالابر را جمع آوری، و یا کامیون حمل مصالح یا نخاله را توقیف کنند و به منظور انجام وظایف قانونی یادشده اقدامات مشابهی را انجام دهند و پس از توقف کامل عملیات ساخت و ساز، ادوات و تجهیزات را به مالک عودت دهند . 3 - در صورت مثبت بودن پاسخ، چنانچه سازندگان غیر مجاز برای جمع آوری ادوات و ابزارها تمرد کنند، آیا دهیاری ها، بخشداری ها و ادارات جهاد کشاورزی می توانند در راستای بند 17 ماده 4 قانون نیروی انتظامی مصوب 1369 ، رأسا از مأمورین نیروی انتظامی برای تأمین امنیت و مراقبت از عملیا ت جمع آوری ادوات ساخت و ساز غیر مجاز، درخواست نیرو نمایند و یا آنکه باید از مقام قضایی مربوطه ) دادستان یا رئیس دادگاه بخش ( این موضوع را درخواست کنند و یا آنکه می توانند در راستای مواد قانونی یادشده، رأسا ابزارآلات و مصالح ساختمانی را جمع آوری کنند؟ 5 - در اجرای مواد قانونی یادشده، چنانچه نهادهای متولی برای توقف ساخت و ساز غیر مجاز ملکی مراجعه کنند و مالک و کارگران ) اتباع بیگانه غیر مجاز ( با دیدن مأمورین متواری شوند، تکلیف وسایل و مصالح ساختمانی از جمله درب ورودی و تجهیزات ساخت و ساز که رها شده ،اند چیست؟ آی ا نهادهای مذکور در این خصوص وظیفه ای دارند؟ آیا می توانند آنها را جمع آوری کرده و پس از قطعی شدن توقف عملیات ساختمانی، وسایل را به مالک عودت دهند؟ 6 - با توجه به رویه عملی و در راستای اصل » تناسب اقدام با تخلف « ، آیا تخلیه و پلمپ موقت محل ساخت و ساز غیر مجاز یا مسدود کردن دسترسی با خاکریز یا مانع بتونی توسط این نهادها، ذیل اختیارات راجع به توقف و جلوگیری قرار می گیرد و امری مجاز است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، تشریفات و مدت اعتبار چنین اقداماتی چگونه است؟ اس خ :پ 1 ، 2 و 6 - حکم ذیل ماده 3 قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آن ها مصوب 1384 مبنی بر کنترل و نظارت بر هر گونه ساخت و ساز در داخل محدوده توسط دهیاری ها و همچنین حکم ذیل ماده 10 آیین نامه نحوه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها مصوب 10 / 2 / 1391 هیأ ت وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی مبنی بر تعیین مرجع صدور پروانه ساختمانی و نظارت بر ساخت و ساز موضوع این ماده توسط معاون امور عمرانی استانداری و همچنین مفاد ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها با مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی، صرفا در خصو ص امر کنترل و نظارت بر ساخت و سازها توسط دهیاری ها و دیگر مراجع ذی ربط است؛ واژه های » کنترل « و » نظارت « مذکور در مواد یادشده، مجوز اقدام به توقف و یا جلوگیری از عملیات ساخت و ساز های غیر مجاز یا مخالف ضوابط و مقررات حاکم و یا جمع آوری ابزار و تجهیزات این قب یل ساخت و سازها توسط مراجع یادشده نمی باشد . 3 و 4 - آنچه در تبصره 2 ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده 13 آیین نامه اجرایی این قانون مصوب 2 / 3 / 1386 هیأت وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی آمده است ) رأسا نس بت به قلع و قمع بنا اقدام و وضعیت زمین را به حالت اولیه اعاده نمایند ( ، ناظر به چگونگی اجرای حکم صادره از مراجع قضایی در این خصوص است؛ زیرا طبق ماده 484 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 اجرای احکام کیفری بر عهده دادستان است و وفق تبصره 3 این ماده، اجرای اح کام کیفری صادره از دادگاه های بخش بر عهده رئیس دادگاه و در غیاب وی با دادرس علی البدل است؛ اما مقنن در تبصره 2 ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی، اجرای حکم دادگاه در خصوص قلع و قمع بنا را بر عهده مأموران جهاد کشاورزی قرار داده است و به همین سبب، واژه » رأسا « در این تبصره به کار رفته است . 5 - با توجه به توضیحات پیش گفته، در فرض سؤال که فرد متخلف و کارگران وی ) اتباع بیگانه غیر مجاز ( با مراجعه به مأموران اداره جهاد کشاورزی، دهیاری ها و دیگر نهادهای ذی ربط متواری ش ده اند، مأموران و نهادهای یادشده تکلیفی در جمع آوری تجهیزات رها شده و عودت بعدی به مالک در صورت مراجعه بعدی وی ندارند . دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه