نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۲۱۵

در ماده 28 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 با اصلاحات بعدی، تصریح شده است که کلیه مبالغ مذکور در این قانون و سایر قوانین از جمله مجازات نقدی به تناسب نرخ تورم، هر سه سال یک بار تعدیل می گردد و در مورد احکامی که بعد از آن صادر می شود لازم الاجرا است . در استنباط از این ماده بین قضات اختلاف نظر است ؛ به گونه ای که در پرونده هایی که تاریخ وقوع جرم و صدو ر حکم آن مربوط به پیش از آخرین تعدیل ) آخرین تصویب نامه هیأت وزیران ( است، برخی محاکم در اعطای ارفاقی؛ اعم از تخفیف مجازات از طریق تبدیل حبس به جزای نقدی یا جزای نقدی جایگزین حبس ،نهادهای به استناد تفسیر به نفع متهم و ملاک موجود در ماده 10 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و مفهوم ماده 11 این قانون، مبلغ جزای نقدی مندرج در تصویب نامه حاکم بر زمان وقوع جرم را که نسبت به تصویب نامه ا خیر مبلغ کمتری است، ملاک عمل قرار می دهند؛ بعضی دیگر از محاکم، مبلغ جزای نقدی آخ رین تصویب نامه ه یأت وزیران را که جزای نقدی بیشتری است، ملاک می دانند . بر این اساس و با توجه به توضیحات پیش گفته، خواهشمند است اعلام فرمایید : در فرضی که جرم در زمان حاکمیت تصویب نامه قبلی هیأت وزیران در خصوص تعدیل میزان جزای نقدی جرایم و تخلفات مندرج در ق وانین و مقررات مختلف مصوب 1399/11/8 ، ارتکاب یافته و رأی نیز در همان زمان صادر شده است؛ اما به جهت اعلام رضایت بعدی شاکی یا دیگر اسباب تخفیف، دادگاه در زمان اجرایی شدن تصویبنامه جدید، قصد تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی از همان درجه را دارد و مواردی مانند آن؛ آی ا مبلغ جزای نقدی تصویبنامه حاکم بر زمان وقوع جرم ملاک است، یا مبلغ جزای نقدی آخرین تصویبنامه هیأت وزیران؟ اس خ :پ به موجب ماده 10 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 که با لحاظ اصول سی و ششم و یکصد و شصت و نهم قانون اساسی وضع و تصویب شده است، حکم به مجازات باید به موجب قانونی باشد که پیش از تاریخ وقوع جرم وضع شده است و مرتکب هیچ رفتاری؛ اعم از فعل یا ترک فعل به موجب قانون مؤخر به مجازات محکوم نمی شود ) اصل قانونی بودن جرم و مجازات و قاعده قبح عقاب بلا بیان ( ؛ بنابراین، از آنجا که قلمرو زمانی اجرای مجازات جزای نقدی، تابع قواعد بنیادین مزبور است و حکم مذکور در قسمت اخیر ماده 28 قانون مجازات اسلامی 1392 ، منصرف از جرایمی است که پیش از مصوبه هیأت وزیران ارتکاب یافته است، در ف رض استع لام نیز که دادگاه صادر کننده حکم قطعی به جهاتی نظیر موارد مذکور در مواد 442 و 483 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 قصد تخفیف مجازات را دارد، مجازات تخفیف یافته باید با در نظر گرفتن مجازات قانونی جرم مربوط در زمان وقوع آن تعیین شود . شایسته ذکر است که مواردی مانند تبدیل جزای نقدی به حبس موضوع ماده 529 قانون یاد شده، از مقرره ذیل ماده 28 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 خروج موضوعی دارد . دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه