متن کامل قانون دیوان عدالت اداری
۱۲۴ ماده — شکایت از دستگاه‌های دولتی و ابطال مصوبات.
این ماده در پروندهٔ شما چه اثری دارد؟ پرونده‌تان را به زبان خودتان بنویسید؛ هوشیار وکیل مواد مرتبط را پیدا می‌کند و تحلیلی می‌دهد که هر استنادش با متن قانون راستی‌آزمایی شده. اولین تحلیل رایگان است.
- ماده ۱ — در اجرای اصل یکصد و هفتاد و سوم (۱۷۳) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به منظور رسیدگی به ش…
- ماده ۲ — (اصلاحی سال 1402) - دیوان در تهران مستقر است و متشکل از شعب بدوی، تجدیدنظر، هیأت عمومی و ه…
- ماده ۳ — هر شعبه بدوی دیوان از یک رئیس یا دادرس علی‌البدل و هر شعبه تجدیدنظر از یک رئیس و دو مستشار…
- ماده ۴ — (اصلاحی سال 1402) - قضات دیوان با حکم رئیس قوه قضائیه منصوب می‌شوند و باید دارای هفت سال س…
- ماده ۵ — (اصلاحی سال 1402) رئیس دیوان با رعایت شرایط مذکور در ماده (۴) علاوه بر ریاست اداری و نظارت…
- ماده ۶ — به منظور تسهیل در دسترسی مردم به خدمات دیوان، دفاتر اداری دیوان در محل دادگستری یا دفاتر ب…
- ماده ۷ — (اصلاحی سال 1402) - دیوان می‌تواند جهت اعلام نظر در امور تخصصی، حسب مورد از کارشناسانی در …
- ماده ۸ — (اصلاحی سال 1402) - هیأت عمومی دیوان عدالت اداری متشکل از رئیس، معاونین قضائی، رؤسای هیأت…
- ماده ۹ — واحد اجرای احکام دیوان زیر نظر رئیس دیوان یا معاون وی، انجام وظیفه می‌نماید که از تعداد کا…
- ماده ۱۰ — صلاحیت و حدود اختیارات دیوان به قرار زیر است:
- ماده ۱۱ — در صورتی که تصمیمات و اقدامات موضوع شکایت، موجب تضییع حقوق اشخاص شده باشد، شعبه رسیدگی‌کنن…
- ماده ۱۲ — حدود صلاحیت و وظایف هيأت عمومی دیوان به شرح زیر است:
- ماده ۱۳ — اثر ابطال مصوبات از زمان صدور رأی هيأت عمومی است مگر در مورد مصوبات خلاف شرع یا در مواردی …
- ماده ۱۴ — (اصلاحی سال 1402) - در موارد اختلاف در صلاحیت، بین شعب بدوی و تجدیدنظر، رأی شعبه تجدیدنظر …
- ماده ۱۵ — (اصلاحی سال 1402) - صدور حکم اصلاحی، رفع ابهام و اشکال، دستور اجرای حکم و هرگونه اقدامی که…
- ماده ۱۶ — رسیدگی در شعب دیوان، مستلزم تقدیم دادخواست است. دادخواست باید به زبان فارسی روی برگههای م…
- ماده ۱۷ — شعب دیوان به شکایتی رسیدگی می‌کنند که شخص ذینفع یا وکیل یا قائم‌مقام یا نماینده قانونی وی،…
- ماده ۱۸ — دادخواست باید حاوی نکات زیر باشد:
- ماده ۱۹ — هزینه دادرسی در شعب بدوی دیوان، یکصد هزار (۱۰۰۰۰۰) ریال و در شعب تجدیدنظر دویست هزار (۲۰۰۰…
- ماده ۲۰ — شاکی باید رونوشت یا تصویر خوانا و گواهی‌شده اسناد و مدارک مورد استناد خود را پیوست دادخواس…
- ماده ۲۱ — در صورتی که سند به زبان فارسی نباشد، علاوه بر تصویر یا رونوشت گواهی‌شده، ترجمه گواهی‌شده …
- ماده ۲۲ — هرگاه دادخواست توسط وکیل یا قائم‌مقام و یا نماینده قانونی شاکی تقدیم شده باشد، باید تصویر …
- ماده ۲۳ — (اصلاحی سال 1402) - دادخواست و ضمایم آن باید به تعداد طرف شکایت به اضافه یک نسخه تهیه شود.…
- ماده ۲۴ — دبیرخانه دیوان یا دفاتر اداری آن مستقر در مراکز استان‌ها مکلفند دادخواست‌های واصل‌شده را ب…
- ماده ۲۵ — دبیرخانه دیوان مکلف است قبل از ارسال پرونده جهت ارجاع با مراجعه به سوابق امر، چنانچه موردی…
- ماده ۲۶ — دادخواست‌های ثبت‌شده، توسط رئیس دیوان یا معاون وی به شعبه ارجاع می‌شود.
- ماده ۲۷ — چنانچه دادخواست، فاقد نام و نام خانوادگی شاکی یا اقامتگاه وی باشد، به موجب قرار مدیر دفتر…
- ماده ۲۸ — (اصلاحی سال 1402) - به جز موارد مذکور در ماده (۲۷) این قانون چنانچه دادخواست از جهت شرایط …
- ماده ۲۹ — پس از ارجاع دادخواست به شعبه، مدیر دفتر شعبه آن را پس از تکمیل بلافاصله در اختیار قاضی شعب…
- ماده ۳۰ — طرف شکایت موظف است ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ، نسبت به ارسال پاسخ اقدام کند. عدم وصول پاسخ،…
- ماده ۳۱ — (اصلاحی سال 1402) - اگر به موجب یک دادخواست شکایات متعددی اقامه شود که با یکدیگر ارتباط ند…
- ماده ۳۲ — چنانچه اشخاص متعدد، شکایت‌های خود را به موجب یک دادخواست مطرح نمایند، در صورتی که شکایات م…
- ماده ۳۳ — موضوع شکایت و خواسته باید صریح و منجز باشد. در صورت وجود ابهام به تشخیص شعبه، مراتب طی اخط…
- ماده ۳۴ — (اصلاحی سال 1402) - در صورتی که شاکی ضمن طرح شکایت خود یا پس از آن مدعی شود که به جهات مذک…
- ماده ۳۵ — (اصلاحی سال 1402) - مرجع رسیدگی به تقاضای صدور دستور موقت، شعب‌‌های است که به اصل شکایت رس…
- ماده ۳۶ — (اصلاحی سال 1402) - در مواردی که ضمن دادخواست ابطال مصوبات موضوع ماده (۱۲) این قانون، تقاض…
- ماده ۳۷ — شعبه دیوان موظف است در صورت صدور دستور موقت، نسبت به اصل دعوی خارج از نوبت رسیدگی و رأی مق…
- ماده ۳۸ — در صورت صدور دستور موقت یا لغو آن، مفاد آن به طرفین و در صورت رد تقاضای صدور دستور موقت، م…
- ماده ۳۹ — (اصلاحی سال 1402) - سازمان ها، ادارات، هیأت‌ها و مأموران طرف شکایت پس از صدور و ابلاغ دستو…
- ماده ۴۰ — (اصلاحی سال 1402) - در صورت حصول دلایلی مبنی بر عدم ضرورت ادامه اجرای دستور موقت، مرجع رسی…
- ماده ۴۱ — شعبه رسیدگی‌کننده می‌تواند هرگونه تحقیق یا اقدامی را که لازم بداند انجام دهد یا آن را از ض…
- ماده ۴۲ — در صورتی که محتوای شکایت و دادخواست مطروحه در شعبه دیوان، حاوی مطالبی علیه شخص ثالث نیز با…
- ماده ۴۳ — شعبه دیوان می‌تواند هر یک از طرفین دعوا را برای ادای توضیح دعوت نماید و در صورتی که شکایت …
- ماده ۴۴ — (اصلاحی سال 1402) - در صورت درخواست رئیس دیوان یا هر یک از شعب دیوان، کلیه واحد‌‌های دولتی…
- ماده ۴۵ — (اصلاحی سال 1402) - شاکی می‌تواند دادخواست خود را قبل از وصول پاسخ طرف شکایت، مسترد کند و …
- ماده ۴۶ — (اصلاحی سال 1402) - چنانچه شاکی بعد از وصول لایحه دفاعیه طرف شکایت، شکایت خود را مسترد نما…
- ماده ۴۷ — در صورت ضرورت به تشخیص رئیس دیوان یا رئیس شعبه، به پرونده‌های مطروحه در شعب دیوان و شعب تج…
- ماده ۴۸ — (اصلاحی سال 1402) - هر گاه رسیدگی به شکایت در صلاحیت سایر مراجع قضائی باشد، شعبه دیوان با …
- ماده ۴۹ — شاکی می‌تواند تا قبل از صدور رأی، خواسته خود را اصلاح کند. قبول تقاضای اصلاح خواسته پس از …
- ماده ۵۰ — هرگاه رسیدگی دیوان منوط به اثبات امری باشد که در صلاحیت مرجع دیگری است، قرار اناطه صادر و …
- ماده ۵۱ — شکایات مطروحه در دیوآن‌که به تشخیص رئیس دیوان دارای موضوع واحد یا مرتبط باشد در یک شعبه رس…
- ماده ۵۲ — در صورتی که شعبه دیوان از فوت یا محجور شدن شاکی یا زوال سمت نماینده قانونی او مطلع شود تا …
- ماده ۵۳ — در صورت احراز هر یک از جهات زیر، شعبه دیوان حتی قبل از ارسال دادخواست و ضمائم به طرف شکایت…
- ماده ۵۴ — هرگاه شاکی، جلب شخص حقیقی یا حقوقی دیگری غیر از طرف شکایت را به دادرسی لازم بداند، می‌توان…
- ماده ۵۵ — هرگاه شخص ثالثی در موضوع پرونده مطروحه در شعبه دیوان، برای خود حقی قائل باشد یا خود را در …
- ماده ۵۶ — هرگاه شاکی و یا طرف شکایت اخذ توضیح از هر شخص حقیقی یا حقوقی را درخواست نماید و شعبه دیوان…
- ماده ۵۷ — (اصلاحی سال 1402) - آراء شعب دیوان که بدون دخالت شخص ثالث ذینفع در مرحله دادرسی، صادر شده…
- ماده ۵۸ — شعبه دیوان پس از رسیدگی و تکمیل تحقیقات، ختم رسیدگی را اعلام و ظرف یک هفته مبادرت به انشاء…
- ماده ۵۹ — دادنامه باید حاوی نکات زیر باشد:
- ماده ۶۰ — (اصلاحی سال 1402) - شعب دیوان مکلفند در مورد هر شکایت، به طور خاص و مُنجّز تعیین تکلیف ن…
- ماده ۶۱ — دادنامه پس از صدور، ثبت می‌شود و رونوشت آن ظرف پنج روز برای ابلاغ به طرفین ارسال می‌گردد.
- ماده ۶۲ — ابلاغ آراء دیوان می‌تواند به یکی از طرق زیر صورت گیرد:
- ماده ۶۳ — (اصلاحی سال 1402) - شعبه رسیدگی‌کننده دیوان در مقام رسیدگی به آراء و تصمیمات مراجع مذکور د…
- ماده ۶۴ — در مواردی که به موجب قانون یا مصوبه‌ای لازم‌الاجرا، تشخیص موضوعاتی از قبیل صلاحیت‌های علمی…
- ماده ۶۵ — کلیه آراء شعب بدوی دیوان به درخواست یکی از طرفین یا وکیل یا قائم‌مقام و یا نماینده قانونی …
- ماده ۶۶ — (اصلاحی سال 1402) - دادخواست تجدیدنظر توسط رئیس دیوان به یکی از شعب تجدیدنظر ارجاع می‌شود.
- ماده ۶۷ — (اصلاحی سال 1402) - دادخواست تجدیدنظر باید روی برگههای مخصوص نوشته شده و حاوی نکات زیر ب…
- ماده ۶۸ — چنانچه دادخواست تجدیدنظر، فاقد مشخصات تجدیدنظرخواه یا اقامتگاه او باشد، پس از انقضاء مهلت …
- ماده ۶۹ — عدم رعایت شرایط قانونی دادخواست و یا عدم رفع نقص آن در موعد مقرر قانونی در مرحله بدوی، موج…
- ماده ۷۰ — چنانچه شعبه تجدیدنظر در رأی بدوی غیر از اشتباهاتی از قبیل اعداد، ارقام، سهو قلم، مشخصات طر…
- ماده ۷۱ — چنانچه شعبه تجدیدنظر ایراد تجدیدنظرخواه را وارد تشخیص ندهد، رأی شعبه بدوی را تأیید و در غی…
- ماده ۷۲ — (اصلاحی سال 1402) - شعبه تجدیدنظر در صورتی که قرار مورد تجدیدنظرخواهی را مطابق قانون تشخیص…
- ماده ۷۳ — هرگاه در مرحله تجدیدنظر تقاضای صدور دستور موقت شود، اتخاذ تصمیم با شعبه تجدیدنظر است. اجرا…
- ماده ۷۴ — چنانچه قاضی شعبه بدوی صادرکننده رأی پی به اشتباه خود ببرد و پرونده به هر علتی به شعبه تجدی…
- ماده ۷۵ — در صورتی که حداقل یک قاضی از دو قاضی و یا دو قاضی از سه قاضی صادرکننده رأی در شعبه تجدیدنظ…
- ماده ۷۶ — صدور حکم اصلاحی در مورد سهو قلم یا اشتباه محاسبه و یا رفع ابهام که توسط شعبه صادرکننده رأی…
- ماده ۷۷ — در صورتی که رأی بر مبنای اتفاق‌نظر نباشد، نظر اقلیت نیز در پیش‌نویس رأی درج می‌شود و به ام…
- ماده ۷۸ — مقرراتی که در مرحله بدوی رعایت می‌شود در مرحله تجدیدنظر نیز جاری است مگر این‌که به موجب قا…
- ماده ۷۹ — (اصلاحی سال 1402) - در صورتی که رئیس قوه قضائیه یا رئیس دیوان رأی قطعی شعب دیوان را خلاف ب…
- ماده ۸۰ — تقاضای ابطال مصوبات در هیأت عمومی دیوان، با تقدیم دادخواست انجام می‌گیرد. در دادخواست مذکو…
- ماده ۸۱ — در صورت عدم رعایت موارد مذکور در ماده فوق مدیر دفتر هیأت عمومی به شرح زیر اقدام می‌نماید:
- ماده ۸۲ — (اصلاحی سال 1402) - مدیر دفتر هيأت عمومی، دادخواست را به نظر رئیس دیوان می‌رساند. چنانچه د…
- ماده ۸۳ — (اصلاحی سال 1402) - مدیر دفتر هيأت عمومی نسخه‌ای از دادخواست و ضمائم آن را برای مرجع تصویب…
- ماده ۸۴ — اموری که مطابق قانون در صلاحیت هيأت عمومی دیوان است، ابتدا به هيأتهای تخصصی مرکب از حداقل …
- ماده ۸۵ — (اصلاحی سال 1402) - در مواردی که به تشخیص رئیس دیوان، رسیدگی به دادخواست ابطال مصوبه موضوع…
- ماده ۸۶ — در صورتی که رئیس قوه قضائیه یا رئیس دیوان به هر نحو از مغایرت یک مصوبه با شرع یا قانون یا …
- ماده ۸۷ — (اصلاحی سال 1402) - در صورتی که مصوبه ای به لحاظ مغایرت با موازین شرعی برای رسیدگی مطرح با…
- ماده ۸۸ — هيأت عمومی، در اجرای بند (۱) ماده (۱۲) این قانون می‌تواند تمام یا قسمتی از مصوبه را ابطال …
- ماده ۸۹ — (اصلاحی سال 1402) - هر گاه به تشخیص رئیس دیوان، در موضوعات مشابه، آرای متعارض از یک یا چند…
- ماده ۹۰ — (اصلاحی سال 1402) - هرگاه در موضوع واحد حداقل پنج رأی مشابه از دو یا چند شعبه دیوان صادرشد…
- ماده ۹۱ — (اصلاحی سال 1402) - چنانچه رئیس قوه قضائیه یا رئیس دیوان یا بیست نفر از اعضای هیأت عمومی، …
- ماده ۹۲ — (اصلاحی سال 1402) - چنانچه مصوبه ای در هیأت عمومی ابطال شود، پس از ابلاغ رأی به طرف شکایت …
- ماده ۹۳ — (اصلاحی سال 1402) - آرای هیأت‌های تخصصی و هیأت عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند…
- ماده ۹۴ — در صورتی که آراء هيأت عمومی دیوان از سوی رئیس قوه قضائیه خلاف موازین شرع تشخیص داده شود، ه…
- ماده ۹۵ — (اصلاحی سال 1402) - پس از صدور رأی وحدت رویه یا ایجاد رویه، چنانچه رئیس دیوان تشخیص دهد دس…
- ماده ۹۶ — اداره جلسات هيأت عمومی و هيأتهای تخصصی وفق این قانون، مطابق آیین‌نامه‌ای است که ظرف سه ماه…
- ماده ۹۷ — (اصلاحی سال 1402) - رأی صادره از هیأت عمومی پس از تنظیم، توسط رئیس دیوان امضاء می‌شود.
- ماده ۹۸ — در مورد احکام قطعی به جهات ذیل می‌توان دادخواست اعاده دادرسی تقدیم نمود:
- ماده ۹۹ — مهلت تقدیم دادخواست اعاده دادرسی به شرح زیر است:
- ماده ۱۰۰ — دادخواست اعاده دادرسی با رعایت مواد مربوط به دادخواست مندرج در این قانون با ذکر جهتی که مو…
- ماده ۱۰۱ — هزینه دادخواست اعاده دادرسی برابر هزینه تقدیم دادخواست به شعب تجدیدنظر دیوان است.
- ماده ۱۰۲ — رسیدگی به دادخواست اعاده دادرسی در صلاحیت شعبه صادرکننده حکم قطعی است. شعبه مذکور در ابتدا…
- ماده ۱۰۳ — (اصلاحی سال 1402) - شعبه رسیدگی کننده به موارد موضوع مواد (۷۴)، (۷۵) یا (۹۸) این قانون مکل…
- ماده ۱۰۴ — هرگاه شعبه دادخواست اعاده دادرسی را وارد تشخیص دهد، حکم مورد تقاضای اعاده دادرسی را نقض و …
- ماده ۱۰۵ — حکمی که پس از اعاده دادرسی صادر می‌گردد، قابل اعاده دادرسی مجدد از همان جهت نیست.
- ماده ۱۰۶ — در اعاده دادرسی به هیچ عنوان شخص دیگری غیر از طرفین دعوی، وکیل یا قائم‌مقام و یا نماینده ق…
- ماده ۱۰۷ — کلیه اشخاص و مراجع مذکور در ماده (۱۰) این قانون مکلفند آراء دیوان را پس از ابلاغ به فوریت …
- ماده ۱۰۸ — (اصلاحی سال 1402) - شعبه دیوان پس از صدور رأی مکلف است آن را به طرفین ابلاغ کند. محکوم علی…
- ماده ۱۰۹ — در مواردی که به تشخیص رئیس دیوان اجرای آرای هیأت عمومی و هیأت های تخصصی دیوان مستلزم عملیا…
- ماده ۱۱۰ — (اصلاحی سال 1402) - واحد اجرای احکام دیوان موظف است اقدامات لازم را جهت اجرای احکام دیوان …
- ماده ۱۱۱ — دادرس اجرای احکام از طرق زیر مبادرت به اجرای حکم می‌کند:
- ماده ۱۱۲ — (اصلاحی سال 1402) - در صورتی که محکوم علیه از اجرای آرای دیوان استنکاف نماید، پرونده با ار…
- ماده ۱۱۳ — (اصلاحی سال 1402) - رئیس دیوان جهت کاهش شکایات و پیشگیری از وقوع تخلفات، اقدامات زیر را ان…
- ماده ۱۱۴ — چنانچه در جریان اجرای آراء دیوان، راجع به نحوه اجرای رأی بین طرفین توافقی شود و محکوم‌علیه…
- ماده ۱۱۵ — در مواردی که محکوم‌علیه در مقام اجرای احکام قطعی دیوان، به موانع قانونی استناد نماید و یا …
- ماده ۱۱۶ — (اصلاحی سال 1402) - در مواردی که اجرای حکم قطعی از اختیار محکوم علیه خارج و یا موکول به تم…
- ماده ۱۱۷ — چنانچه دادرس اجرای احکام دیوان، رأی شعبه دیوان را مبهم بداند، به نحوی که اجرای آن امکان ند…
- ماده ۱۱۸ — دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۸/۷/۱۳۸۶ مکلفند دستورات دیو…
- ماده ۱۱۹ — در اجرای بند «۱» ماده (۱۱۱) این قانون، چنانچه مسئول مربوط پس از احضار بدون عذر موجه، در وا…
- ماده ۱۲۰ — (اصلاحی سال 1402) - به منظور حفظ حقوق عامه و جلوگیری از تضییع آن در حدود صلاحیت دیوان عدال…
- ماده ۱۲۱ — هرگاه ضمن رسیدگی به موضوعی در دیوان، رئیس دیوان در جریان تضییع حقوق عمومی و یا منافع بیت‌ا…
- ماده ۱۲۲ — مقررات مربوط به رد دادرس و نحوه ابلاغ اوراق، آراء و تصمیمات دیوان و وکالت و سایر موارد سکو…
- ماده ۱۲۳ — بودجه دیوان در ردیف مستقل ذیل ردیف بودجه قوه قضائیه منظور می‌گردد.
- ماده ۱۲۴ — از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این قانون، قانون دیوان عدالت اداری مصوب ۲۵/۹/۱۳۸۵ و اصلاحات بعدی …